Introductie

Als vitaliteitscoach houd ik mij bezig met het bevorderen van de kwaliteit van leven. Als er sprake is van een burn-out epidemie dan heb ik in ieder geval genoeg werk, zou je denken?! Wat de moeite van het leven, het leven waard maakt verschilt per persoon en betekent bijvoorbeeld het ervaren van meer geluk, minder stress, meer vrijheid of het hebben van betere relaties of zelfvertrouwen.
Ik raak geïntrigeerd wanneer ik in de media lees over werkgevers en werknemers die te kampen hebben met problemen zoals burn-out klachten, langdurig verzuim en de hoge kosten die ermee gemoeid zijn.
Dat komt enerzijds doordat ik zelf jarenlang met tegenzin op een kantoor heb gewerkt. Anderzijds komt het doordat ik nu professioneel met dit onderwerp bezig ben.
Toch heb ik jarenlang doorgewerkt omdat het simpelweg lang duurde voordat ik écht klaar was om te vetrekken richting het onbekende.

Duurzame inzetbaarheid

De stijgende lijn van gevallen burn-out, werkstress en klachten is iets wat mij opvalt in de berichten die ik erover lees.
Ik vraag mij dan ook af hoe het komt dat er zoveel omtrent het thema duurzame inzetbaarheid gebeurt en er tegelijkertijd toch nog zoveel te doen is voor bedrijven.
Een reden is natuurlijk dat het onderwerp duurzame inzetbaarheid pas sinds enkele jaren gearriveerd is in Nederland.
Naast dat er flink wat bedrijven zich inzetten op dat gebied, moet het leeuwendeel er nog aan beginnen of staat nog in de kinderschoenen.

Help ik heb stress, eet maar een appel

Duurzame inzetbaarheid gaat namelijk verder dan het aanbieden van fruit, het hebben van zit-sta-bureaus of het aanbieden van bedrijfsfitness.
Duurzame inzetbaarheid start met het hogere management en de eerste lijn die daarop volgt. Zij dienen het goede voorbeeld te geven zodat de groep onder hen doet volgen. Leiders, die dergelijk gedrag vertonen en zich daadwerkelijk opstellen als een inspirator, zullen meer betrokken medewerkers tot gevolg hebben. Uiteraard is de sociale veiligheid binnen een team alsmede de fysieke veiligheid van de werkplek een belangrijke voorwaarde binnen het thema. Er moet ruimte zijn voor medewerkers om zich persoonlijk te kunnen ontwikkelen én om te groeien. Het pleit voor een werkgever wanneer er rekening gehouden wordt met de gezondheid van de medewerkers.
Dan bedoel ik niet per direct een ban op patat in de kantine maar eerder door educatie op verschillende vlakken aan te bieden.
Dat kan variëren van
– fysieke belasting en langer doorwerken,
– het belang van gezonde voeding,
– het voordeel van een rondje lopen of iets als ontspanningstechnieken voor op het werk gaan.

Voorkomen werkt nog steeds beter dan genezen

Wees preventief en laat mensen met elkaar meer verbinding creëren, door onder andere binnen en buiten werktijden evenementen te organiseren.
Dit moet zeker niet geforceerd worden en de participatie zou altijd vrijwillig moeten blijven zonder erop aangesproken te worden wanneer er niet wordt meegedaan.
Daarmee refereer ik naar het grootste goed dat in mijn ogen door eenieder gerespecteerd dient te worden en dat is namelijk “autonomie”.
Ik ben ervan overtuigd dat wanneer een bedrijf zich inzet om duurzame inzetbaarheid te verankeren binnen de cultuur van het bedrijf, er sprake zal zijn van verminderde klachten.
Uiteraard zal dit een langzaam proces zijn omdat zoiets als cultuurverandering lang duurt en elke organisatie te kampen heeft met haar eigen uitdagingen.

Doelstelling van dit artikel

In dit artikel wil ik echter onderzoeken hoe het dan toch komt dat de klachten momenteel aan het toenemen zijn.
Er zijn al veel artikelen en blogs geschreven met tips om deze klachten te voorkomen.
Hebben mensen, na het lezen van zo’n artikel problemen kunnen voorkomen, door aan zichzelf te werken? Dat vraag ik mij af?

Ik heb dit artikel geschreven in de hoop dat ik mensen kan informeren en helpen met datgene waar zij eventueel hulp voor zoeken. Tegen het einde van dit blog zal ik een aanbod doen voor diegene die te kampen hebben met burn-out klachten.

De burn-out epidemie

Het is 2019 en burn-out epidemie is een feit. Althans dat is wat je zou denken als je de berichten over burn-out of gerelateerde symptomen vluchtig doorneemt die in de media circuleren. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) uit 2017 blijkt dat 17,1% van de vrouwelijke werknemers en iets minder bij de mannelijke werknemers (14,9%) enkele keren per maand of vaker burn-outklachten te ervaren. Bij volwassenen tussen de 25 en 35 jaar komen deze klachten, waaronder emotionele uitputting, zich leeg voelen en vermoeidheid het meest voor. Slechts een fractie daarvan krijgt ook daadwerkelijk een burn-out.

Klachtentrend

Er is dus gelukkig geen sprake van een epidemie maar zeker wel van een klachten-trend. Het is niet gek dat na het lezen van artikelen over dit onderwerp, er een negatief beeld in je geheugen blijft hangen. Dat komt waarschijnlijk doordat er vaak verontrustende titels bovenaan deze artikelen staan zoals; “Stress op de werkvloer is beroepsziekte nummer 1.”
Je hoort het steeds vaker en iedereen kent wel iemand die er in meer of mindere mate last van heeft (gehad). Werkstress heeft meer dan een derde aandeel van het in het totaal werk gerelateerd verzuim. De kenmerken hiervan zijn ernstige vermoeidheid, gespannenheid of nervositeit. De belangrijkste oorzaken zijn de hoge taakeisen, weinig autonomie hebben, gepest worden of ongewenst gedrag van buiten of binnen de organisatie hebben ervaren. In 2016 waren de totale kosten voor verzuim gerelateerd aan werkstress 2,5 miljard euro. Dit is een behoorlijk probleem lijkt mij.

Burn-out

Bij een daadwerkelijke burn-out spelen naast hierboven genoemde zaken allerlei andere zaken mee zoals emotioneel overstuur zijn, machteloos voelen, dagelijkse bezigheden niet meer kunnen volbrengen, lichamelijke klachten hebben of prikkelbaar zijn. Mensen die in een burn-out terecht komen, hebben langere tijd doorgelopen met negatieve stress in hun lichaam en geest. Ze worden overvraagd of overvragen zichzelf en geven in feite onvoldoende en/of te laat hun eigen grenzen aan. Burn-out wordt vaak in verband gebracht met het werk, maar dit hoeft niet altijd zo te zijn. Het kan net zo goed in de privésfeer liggen of aan bepaalde personen waar men vaak mee geconfronteerd wordt. Vaker wel dan niet ligt de oorzaak bij een leidinggevende of een directe collega. Het probleem van mensen die in een burn-out terechtkomen, is dat men het zelf niet door heeft dat men een risico loopt op het krijgen van een burn-out. Het is dus vaak te laat als het zo ver is.
Signalen waar men rekening mee kan houden zijn bijvoorbeeld:
– psychologische en fysieke vermoeidheid
– spanningsklachten waardoor men slechter slaap,
– minder goed kunnen presteren
– snel emotioneel (bijv. boos of verdrietig) van slag zijn.

Voorkomen is beter dan genezen

Aangezien ervoor diegene in kwestie, de personen eromheen en de werkgever alleen maar nadelen bestaan, is het goed om te onderzoeken hoe dit te voorkomen is. Ondanks alle wetenschappelijke testen en zelfhulp testen die online te vinden zijn, is de stijgende lijn in aantallen burn-out en burn-out klachten nog niet gestopt.
Er is blijkbaar toch nog onvoldoende aandacht voor vanuit bedrijven of vanuit mensen zelf. De preventieve middelen die er zijn, zijn niet bekend genoeg, of worden niet voldoende toegepast.

De klacht bepaalt de behandeling

Er zijn heel wat verschillen tussen mensen en de wijze waarop zij in de problemen terecht komen. Met problemen bedoel ik bijvoorbeeld het lijden door negatieve stress, het hebben van burn-out klachten en een burn-out zelf. Bij de één komt het doordat er nergens “nee” tegen gezegd wordt. Bij de ander komt het omdat er altijd de neiging is om alles perfect te doen. Zo zijn er nog veel meer oorzaken te noemen zoals immer de harmonie willen bewaren of jezelf constant willen bewijzen. Natuurlijk kunnen stressvolle omstandigheden zoals het hebben van financiële zorgen, het verslechteren van de gezondheid of bijvoorbeeld het verlies van een partner een negatieve impact hebben op het leven van iemand.
Een chronisch onveilige situatie op het werk zoals een agressieve sfeer of pestende collega’s zullen een burn-out in de hand werken wanneer hier niet op tijd wordt ingegrepen. De vraag is door wie!

De symptomen van een burn-out en depressie lijken op elkaar

Typische kenmerken van een burn-out zijn uitputting, cynisme en negativisme ten opzichte van zichzelf, het werk en de relaties. Depressie is een stoornis en staat in het handboek van de psychiatrie. Burn-out staat hier niet in maar kan door de Maslach Burn-out Inventory worden vastgesteld.
Symptomen van depressie alsmede van burn-out komen voor tachtig tot negentig procent overeen. In beide gevallen kan je te maken hebben met slaap-, concentratie- of energieproblemen.
Het is goed om te weten dat er ook verschillende vormen van depressie zijn. Bijvoorbeeld een zware of een lichte depressie. Andere voorbeelden zijn de seizoensgebonden of postpartum depressie (na een bevalling).
Daarnaast is er ook een verschil tussen een depressie en het hebben van depressieve klachten. Voor het gemak is de duur van somberheid veel korter bij het hebben van depressieve klachten. Het verschil tussen een depressie en een burn-out wordt vaak als volgt uitgelegd.
Men heeft bij een depressie nergens zin in en ervaart sombere gevoelens. Bij een burn-out wilt men wel iets doen maar heeft geen energie om dat te doen wat men wilt.

Een burn-out is een zegen?

Ik heb vaak heb gelezen dat een burn-out het beste is wat iemand overkomen is, dat is werkelijk ongelooflijk!
Wie kan nu met recht zeggen dat je voor langere tijd heel naar voelen, geen dingen voor elkaar kunnen krijgen en nog maar niet te spreken van alle lichamelijke klachten die ermee gemoeid zijn, een zegen is!
Natuurlijk snap ik dat ze er sterker en beter van geworden zijn, omdat ze er hopelijk van geleerd hebben. Als je weet dat het gemiddeld tweeëneenhalf jaar duurt voordat je uit een burn-out bent, gun ik dit werkelijk niemand.

Verschil tussen burn-out en depressie

Terugkomend op de vraag of er verschil is tussen burn-out en depressie.
Bij een burn-out denk men eerder aan iemand die hard heeft gewerkt en het niet meer aankan.
Terwijl bij een depressief persoon men vaak denkt aan iemand die psychisch niet in orde is, een emotioneel wrak is, bestempeld wordt als zwak of erger nog als “loser”. Er hangt nogal een stigma rondom depressie, dat is één ding dat zeker is.
Er zijn waarschijnlijk wel verschillen tussen depressie en het hebben van een burn-out. Waar het hierbij natuurlijk om draait, is hoe iemand het beste geholpen kan worden? Het is daarom goed om vast te stellen wat er precies aan de hand is omdat een depressie behandeltraject er anders uit zal moeten zien dan bij overspannenheid, burn-out (klachten) het geval zal zijn. Of je door een bedrijfsarts, een coach of de huisarts begeleid wordt, maakt nogal uit wanneer iemand geen onderscheid kan maken tussen alle mogelijke uitkomsten. Voor burn-out klachten kan je misschien nog je werktijden aanpassen of gaan sporten. In sommige gevallen is medicatie gewoon de beste oplossing en daarvoor moet je niet bij een coach aankloppen.

Vroeger was alles beter

Ondanks dat in vergelijking met de rest van Europa, Nederland laag scoort op burn-out en daarmee gerelateerde klachten blijven de cijfers wel stijgen. Hoe komt dat dan, vraag ik mij af? Het is bekend dat de werkdruk wel is gestegen in de afgelopen jaren. Een groot aandeel is wellicht toe te schrijven aan een te hoge prestatiedruk? De jongeren van tegenwoordig ervaren meer druk dan vroeger. Denk aan meer sociale druk door alle media die er is, waardoor zij het gevoel hebben dat zij van alles moeten doen om erbij te horen.
Cv’s moeten vooral indruk maken op toekomstige werkgevers en dat heeft tot gevolg dat zij naast veeleisende studies, bijbaantjes en extra activiteiten ook sociale verplichtingen hebben. De stress die dat met zich meebrengt wordt vaak vergroot omdat zij niet eens precies weten wat zij willen met hun leven.

Wat wil jij eigenlijk nou allemaal?

Voor volwassenen kan een dergelijke gedachte op latere leeftijd ook opkomen; “Wat wil ik met mijn leven?”
Het zit natuurlijk ook in het karakter van veel mensen, dat zij niet tevreden zijn met wat zij hebben en altijd meer willen. Een tweede kind, een grotere auto, een nieuw huis en bijvoorbeeld een promotie om maar wat te noemen.
Het is dan ook niet raar dat ook die groep meer druk voelt en bezig is met de spreekwoordelijke “ballen hooghouden”.
Het wordt pas echt een probleem wanneer de controle verloren gaat of er getoornd wordt aan hun autonomie.
We leven in een wereld waarin er zoveel keuze is dat het ons stress oplevert. Wij worden overprikkeld door onze omgeving, de media en advertenties waarbij we continu bevraagd worden of we wel goed genoeg zijn of genoeg spullen hebben. Hoe vaker die vraag gesteld wordt, hoe vaker je waarschijnlijk denkt van niet. Ik geloof dat er een gevoel van leegte kan ontstaan wanneer je jezelf constant opvult met materiële zaken om juist een bepaald gevoel van voldoening te creëren.

Stapje voor stapje richting geven

De mens is van oudsher een “gewoontedier”. Daarom is het lastig wanneer iemand met klachten kampt om het gedrag te veranderen waardoor men in zo’n situatie is terecht gekomen. Dat wil zeker niet zeggen dat er sprake is van een eenzijdige oorzaak of schuld. Het kan zeker zijn dat het door de omgeving komt dat men deze klachten ervaart. Niemand vindt het leuk om in een onveilige situatie op het werk te zitten bijvoorbeeld. Om de situatie of jezelf te veranderen zit de oplossing vaak in het keren van bepaalde gewoontes. Wat geen makkelijke opgave is.

Keuzevrijheid

Eén van de zaken die heel belangrijk is en die voor iedereen geldt, is het hebben en ervaren van voldoende autonomie. Dat geldt in zowel je werk als in jouw relaties met mensen. Zodra dat ontnomen wordt, dan worden mensen kriegelig. Een algemeen maar goed voorbeeld van autonomie is dat een medewerker de ruimte krijgt. De ruimte voor zijn eigen inbreng, voor zijn creativiteit of om wat langer pauze te nemen (zonder hiervan misbruik te willen maken uiteraard) enzovoorts. In een werksituatie is het voor iedereen heel belangrijk om gehoord en gezien te worden. Leidinggevenden zouden ook oog moeten hebben voor de mens en wat er verder in iemands leven gebeurd. Een paar simpele vragen als; “hoe was jouw weekend” of “hoe voel je je vandaag “, schelen al de halve wereld. Waar het in zijn algemeenheid vaak misgaat is verkeerde of onduidelijke verwachtingen hebben. Wanneer het duidelijk is wat je aan elkaar hebt en van elkaar verwacht, scheelt dat enorm veel verwarring en miscommunicatie. Het gedrag kan worden aangepast naar aanleiding van deze verwachtingen. Dit geldt voor leidinggevenden, collega’s en zeker ook voor jezelf.

Structuur is van belang

Binnen de muren van kantoor maar ook daarbuiten is het voor iedereen belangrijk dat er structuur in het leven is. We zijn namelijk gek op routines en we houden van systemen. Zorg er dan wel voor dat die structuur bevalt en wanneer dat niet het geval is, verander dat wat niet bevalt. Nou begrijp ik dat het niet altijd makkelijk is om voor iets anders te kiezen dan wat er op dat moment voorhanden is. Een keuze maken om te stoppen met een relatie dan wel privé of zakelijk, het starten van een nieuwe opleiding of een wereldreis maken, gaat natuurlijk niet over één nacht ijs.
Dat gold ook voor mij en mijn keuze om van carrière te switchen. Veel van zulk soort grote beslissingen maakt men doorgaans niet alleen. Nu spreek ik over structuur aanbrengen wanneer men nog overzicht heeft. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat men geen overzicht en geen focus meer heeft, omdat men bezig is met overleven.
Wanneer je thuis met een burn-out zit bijvoorbeeld. Ook dan is structuur en regelmaat nodig om weer te kunnen leven. Die routine en regelmaat zou in het begin wellicht heel eenvoudig moeten zijn. In een dergelijke situatie moet je eerst accepteren dat je een burn-out hebt. Wanneer men aan de afgrond zit en echt niks meer kan dan kost het minste geringste al moeite.

Start eenvoudig

Misschien is het voelen van emoties wel het enige wat men zou moeten doen. Een zware gemoedstoestand in een pijnlijk lichaam en hopelijk nog ergens een sprankje hoop vinden, waardoor er weer beweging kan ontstaan. Het is waarschijnlijk een reden dat er in eerste instantie klachten ontstaan zijn omdat er niet geluisterd werd naar wat het lichaam zei of wat de geest vertelde.
Kijk naar kinderen die instinctief reageren op de omgeving. Zij huilen en maken geluid wanneer iets hun niet bevalt of wanneer ze honger hebben. Misschien ligt de sleutel wel in het terugkeren naar deze basis. Simpele handeling verrichten waarbij voelen voorop staat. Bijvoorbeeld op het strand spelen met zandkorrels die door de handen vallen. De voeten nat laten worden van hopelijk warm zeewater en daarmee voldoening ervaren. Gewoonweg door de positieve dingen, die er al zijn, vaker te ervaren. Het is de overmaat van negatieve prikkels, die het ons moeilijk maakt en bezighoudt.

Skillset

Nieuwe vaardigheden aanleren helpt ook om beter om te gaan met bepaalde situaties. Zoals men bij een coach of therapeut leert dat “nee” zeggen ook een antwoord is op een vraag. Het gaat over empathische assertiviteit wat simpelweg zegt dat je op een nette en daadkrachtige manier je grenzen leert aangeven. Dat mensen anderen daardoor niet meer herkennen als de “oude” en zich zullen verbazen over de nieuwe omgangsvorm en normen. Ons brein zal daarmee voorspellen dat in een dergelijke situatie de bedreiging niet meer speelt en daardoor levert het ons minder angst of stress op. De omgeving zal meer rekening houden met de ander omdat men niet meer over zich heen laat walsen.

Daarmee is er uiteindelijk zorg en liefde voor zichzelf die nodig is. Bij wijze van spreken is er geen sprake meer van een bijrol maar schittert men in de hoofdrol in de eigen levensfilm. Hopelijk ervaart men dan voldoening, tevredenheid en leidt men een zinvol leven. Dit is wat ik voorstel als streven omdat op dit moment er een tegenovergestelde trend aan de hand is. De vraag is hoe kan ik mijn steentje hierin bijdragen om mensen te helpen met klachten en hen een zinvol en mooi leven te laten leiden?

Project Live it-up

Aangezien ik als vitaliteitscoach mensen help met het aanleren van nieuwe skills, het behalen van gedragsdoelen en een methode hanteer waarbij men zowel fysiek, emotioneel als mentaal kan groeien, zet ik een counteraanval in tegen burn-out klachten.

Het project heet “Project Live it-up” waarbij het draait om meer leven, meer vrijheid, energiek voelen en verbinding met anderen hebben. Dit project wil ik aanbieden aan een select gezelschap die zich herkent in het volgende profiel:
Man of vrouw tussen de 25 en 45 jaar, die burn-out klachten ervaart en die ervan af willen komen. Het project is voor hen die nog geen hulp hebben gezocht of nog niet die hulp hebben gevonden, die werkt.
De doelgroep, waarbij een depressie of burn-out reeds is vastgesteld, valt helaas buiten de doelgroep van dit project.
Mocht je twijfelen of je wel of niet geschikt bent om mee te doen, dan adviseer ik om contact op te nemen. Uit een vrijblijvend kennismakingsgesprek zal blijken of dit project iets voor jou zou kunnen zijn.

Hoe werkt het project?

In een periode van ongeveer een half jaar ga ik met dit gezelschap o.a. werken aan wat het leven de moeite waard maakt. Welke waarden, normen en competenties belangrijk voor jou zijn om dat leven vorm te geven wat je voor ogen hebt. Het bestaat uit groepssessies en individuele begeleiding in de vorm van coaching en training. Je gaat zowel mentaal, emotioneel als fysiek aan de slag om de klachten te verhelpen die er zijn. Er zullen ook huiswerkopdrachten zijn zodat je werkt aan jouw herstel en groei. Er is plek voor maximaal 5 personen. Ik maak een selectie op basis van intakegesprekken voor wie dit project geschikt is. Kosten om hieraan mee te doen zijn laag.
Het gaat vooral om de waarde die je ervoor terugkrijgt. Die waarde kan je natuurlijk alleen maar bepalen door eerst te weten of het bij jou past.

Conclusie

Ondanks dat al heel wat bedrijven bezig zijn met “duurzame inzetbaarheid” is er een stijgende lijn in mensen met burn-out klachten en werkstress. Er zijn heel veel redenen waarom iemand in de problemen komt. Soms ligt het dus buiten die persoon en soms ligt het aan de persoon zelf.
Bewustzijn is belangrijk om bij te kunnen sturen indien je je niet meer kan verenigen met de structuur in je leven. Dat wil zeggen je routines, jouw gedrag of bepaalde situaties. Het is geen sinecure en als vitaliteitscoach wil ik mijn steentje bijdragen door jou drie mogelijkheden aan te reiken om te helpen aan de kwaliteit van jouw leven.